29.04.2020

Sytuacja prawna cudzoziemców w Polsce w czasie pandemii koronawirusa – apl. adw. Katarzyna Pawlonka

W dniu 31 marca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 568), zaś w dniu 18 kwietnia 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 695). Obie te ustawy wprowadzają do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374) – dalej „ustawa specjalna”, szereg szczególnych rozwiązań prawnych dla cudzoziemców przebywających na terytorium Polski. Przepisy te pozwalają na legalne pozostanie w kraju tym, którzy chcą kontynuować dotychczasowy cel pobytu lub nie mogą wyjechać z terytorium Polski z powodu rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2.

Wypada podkreślić, że jeśli w przepisach ustanawiających szczególne rozwiązania prawne dla cudzoziemców mowa jest o okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ogłoszonych w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, należy przez to rozumieć okres, który rozpoczął się z dniem 14 marca 2020 r.

Rozwiązania przewidziane w ustawie charakteryzują się przede wszystkim tym, że przeważająca większość korzystnych dla cudzoziemców skutków w obszarze ich praw pobytowych następować będzie z mocy samego prawa. Cudzoziemcy, którzy do czasu wybuchu epidemii przebywali w Polsce legalnie, aby móc pozostać na jej terytorium w okresie epidemii, nie będą zobligowani do występowania w tym okresie do organów administracji publicznej z jakimikolwiek wnioskami o udzielenie lub przedłużenie zezwoleń pobytowych czy wiz albo przedłużenie okresów, w jakich powinni ostatecznie terytorium Polski opuścić. Oznacza to, że nie będzie konieczne składanie żadnych wniosków ani wydawanie zezwoleń czy dokumentów.

Wspomniany projekt dotyczy cudzoziemców, którzy w dniu 14 marca 2020 r., tj. w dniu ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego przebywali na terytorium Polski na podstawie:
(a.) wizy Schengen, (b.) wizy wydanej przez inne państwo obszaru Schengen, (c.) dokumentu pobytowego wydanego przez inne państwo obszaru Schengen, (d.) w ramach ruchu bezwizowego, (e.) wizy długoterminowej, która została wydana przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej niebędące państwem obszaru Schengen (jeżeli zgodnie z przepisami prawa UE uprawniona ona do pobytu na terytorium Polski), (f.) dokumentu pobytowego wydanego przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej niebędące państwem obszaru Schengen (jeżeli zgodnie z przepisami prawa UE uprawniona ona do pobytu na terytorium Polski).

Przepisy zawarte w ustawie specjalnej w sposób jednolity dokonują przesunięcia wskazanych okresów i terminów ważności zezwoleń i wiz, tj. do 30 dnia następującego po odwołaniu tego ze stanów (stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego), który obowiązywał jako ostatni. W związku z tym, że w chwili obecnej obowiązuje stan epidemii, który poprzedzał stan zagrożenia epidemicznego, takie sformułowanie przepisów pozwala na uwzględnienie takiej okoliczności, że po obowiązującym obecnie stanem epidemii, zostałby ponownie wprowadzony stan zagrożenia epidemicznego.

Do upływu 30-go dnia, który nastąpi po odwołaniu stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego przedłużeniu ulegnie: (a.) legalny pobyt cudzoziemców na podstawie wiz krajowych oraz zezwoleń na pobyt, który skończyłby się w okresie stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego, (b.) termin na składanie wniosków o legalizację pobytu
(c.) ważność już wydanych zezwoleń na pracę, na pracę sezonową oraz oświadczeń o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi.

Ponadto przesunięciu ulegną terminy opuszczenia przez cudzoziemca terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz dobrowolnego powrotu, które zostały określone w decyzjach o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu.

Poniżej przedstawione zostają szczególne rozwiązania prawne dla cudzoziemców wskazane w ustawie specjalnej:

  1. przedłużenie z mocy prawa upływających w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii okresów ważności zezwoleń na pobyt czasowy – do 30. dnia następującego po dniu odwołania tego ze stanów, który obowiązywał jako ostatni, tj. art. 15zd ust. 3 ustawy specjalnej;
  2. przedłużenie z mocy prawa okresów pobytu i okresów ważności wiz krajowych w przypadkach, gdy ostatni dzień okresu pobytu na podstawie takich wiz wypadałby w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii – do 30. dnia następującego po dniu odwołania tego ze stanów, który obowiązywał jako ostatni, tj. art. 15zd ust. 1 ustawy specjalnej;
  3. uznanie za legalny z mocy prawa pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w przypadkach, gdy w dniu, od którego po raz pierwszy ogłoszono stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 przebywali oni na terytorium na podstawie krótkoterminowych tytułów pobytowych, tj. (a.) w ramach ruchu bezwizowego, (b.) na podstawie wiz Schengen wydanych przez organy polskie, (c.) wiz Schengen lub wiz długoterminowych wydanych przez inne państwa obszaru Schengen, (d.) dokumentów pobytowych wydanych przez inne państwa obszaru Schengen, (e.) wiz długoterminowych lub dokumentów pobytowych wydanych przez państwa członkowskie Unii Europejskiej, które nie są państwami obszaru Schengen (gdy zgodnie z prawem UE takie wizy lub dokumenty uprawniają do pobytu na terytorium RP), od dnia następującego po ostatnim dniu legalnego pobytu wynikającego z tych tytułów do upływu 30. dnia następującego po dniu odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, w zależności od tego, który obowiązywał jako ostatni, tj. art. 15z1 1 ustawy specjalnej;
  4. przedłużenie z mocy prawa okresów ważności zezwoleń na pracę i zezwoleń na pracę sezonową oraz okresów dopuszczalnej pracy na podstawie oświadczeń o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi, wpisanych do ewidencji oświadczeń – do 30. dnia następującego po odwołaniu tego ze stanów, który obowiązywał jako ostatni, tj.
    15zzq ustawy specjalnej;
  5. przedłużenie z mocy prawa wypadających w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii okresów ważności kart pobytu – do 30. dnia następującego po dniu odwołania tego ze stanów, który obowiązywał jako ostatni, tj. art. 15z2 1 ustawy specjalnej;
  6. przedłużenie z mocy prawa wypadających w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii terminów na złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, o przedłużenie wizy krajowej lub wizy Schengen oraz przedłużenie okresu pobytu w ramach ruchu bezwizowego ( dotyczy to wyłącznie obywateli Brazylii, Argentyny, Chile, Hondurasu, Kostaryki, Nikaragui, Singapuru i Urugwaju, ponieważ umowy o zniesieniu obowiązku wizowego tylko z tymi krajami przewidują taką możliwość) – do 30. dnia następującego po odwołaniu tego ze stanów, który obowiązywał jako ostatni, tj. art. 15z ustawy specjalnej;
  7. przedłużenie z mocy prawa wypadających w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii terminów opuszczania terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wynikających z art. 299 ust. 6 ustawy o cudzoziemcach (Dz.U. z 2020 r., poz. 35) – – do 30. dnia następującego po odwołaniu tego ze stanów, który obowiązywał jako ostatni, tj. 15 zzza ustawy specjalnej;
  8. przedłużenie z mocy prawa wypadających w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii terminów dobrowolnego powrotu określonych w decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu – do 30. dnia następującego po odwołaniu tego ze stanów, który obowiązywał jako ostatni, tj. art. 15 zzzb ustawy specjalnej.

Pamiętajmy, że w okresie stanu epidemii i stanu zagrożenia epidemicznego nie stosuje się przepisów o bezczynności organów, a także tych, w których mowa o obowiązku organu do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie. Należy to tłumaczyć w ten sposób, że w toczących się aktualnie postępowaniach z zakresu legalizacji pobytu oraz ochrony międzynarodowej, strony postępowania nie muszą być zawiadamiane odrębnym pismem o zmianie terminu załatwienia sprawy.